Birlikte yaşamaya "kayıyor" musun, yoksa karar mı veriyorsun?

Denver Üniversitesi'nden psikologlar Scott Stanley ve Galena Rhoades yıllardır tam bu konuyu çalışıyor. Ortaya attıkları kavramın adı "sliding versus deciding", yani kayarak ilerlemek ile karar vermek arasındaki fark.

Fikir basit: İlişkide büyük adımlar var. Çıkmaya başlamak, birlikte yaşamak, nişanlanmak, evlenmek. Bazı çiftler bu adımları bilinçli bir kararla atıyor, birbirlerine neyi hedeflediklerini söylüyor, birlikte karar veriyor. Bazıları ise sadece akışa kapılıp gidiyor. Çünkü bu daha kolay, daha ucuz, daha az konuşma gerektiriyor.

Virginia Üniversitesi'nin Ulusal Evlilik Projesi'nin 2014'te yayımladığı bir rapor bu farkın izini sürdü. Birlikte yaşayan çiftlere, o adımı bilinçli bir karar olarak mı attıklarını yoksa kayarak mı geldiklerini, beş puanlık bir ölçekte sordular. Sonuç net: Kararı ne kadar bilinçli verdiklerini söyleyenler, evlendiklerinde ilişkilerinden o kadar daha memnundu.

Aynı ekibin 2023'te yayımlanan başka bir raporuna göre, evlenmeden önce birlikte yaşayan Amerikalıların yaklaşık %64'ü, bu geçişi bilinçli bir karar yerine "kayarak" yaptığını söylüyor. 2010 ile 2019 yılları arasında evlenen çiftlerde, evlilik öncesi birlikte yaşayanların yaklaşık %25'i boşanmıştı. Birlikte yaşamayanlarda bu oran %20'ydi. Raporda, nişandan önce kayarak birlikte yaşamaya başlayanların boşanma ya da ayrılma ihtimalinin daha yüksek olduğu da belirtiliyor.

Neden böyle olabilir? Araştırmacıların yorumu şu: Birlikte yaşamak, çıkmayı zorlaştıran bağlar yaratıyor. Ortak kira, ortak eşya, ortak köpek. Bu yüzden ilişki o kadar da iyi gitmese bile çiftler birbirinden ayrılmayı zor buluyor ve evliliğe sürüklenebiliyor. Ayrıca çoğu zaman bir taraf daha istekli, diğeri ise "olur, yapalım" diyor. Kayarak ilerleyen ilişkide bu fark konuşulmadan kalıyor.

Teklif zamanlaması burada devreye giriyor. Raporlara göre, nişanlandıktan ya da evlenme kararını netleştirdikten sonra birlikte yaşamak, nişandan önce birlikte yaşamaktan farklı bir etki yaratıyor. Çünkü nişan, ikinizin de görünür ve net bir taahhüt vermesi demek. Stanley bunu "kamusal sinyal" üzerinden açıklıyor: Çevrene duyurduğun bir karar, belirsiz bir akıştan daha güçlü.

Bu araştırmaların sınırları var. Veriler Amerika'dan. Türkiye'de evlilik öncesi birlikte yaşamak çok daha az yaygın ve toplumsal anlamı farklı. Daha yeni çalışmalar, birlikte yaşamanın tek başına etkisinin zayıfladığını da gösteriyor. Ama "kayma ile karar" arasındaki fark bu yeni verilerde bile geçerli.

Üstelik bu mantık sadece birlikte yaşamak için değil. Çıkıyoruz diye nişanlanmak, nişanlıyız diye evlenmek de kayma olabilir. Kendine şunu sor: "Bu adımı attık çünkü öyle istediğimizi konuştuk mu, yoksa herkes bekliyor ve sıra geldi diye mi?"

Cevabın ikincisiyse, bu otomatik olarak kötü bir ilişki demek değil. Ama konuşmak için iyi bir sebep.